كلام ايشان و تفكر مىنموديم در انوار حكمت كه از افعال و اقوال ايشان معاينه مىكرديم * ( ما كُنَّا ) * نميبوديم * ( فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ ) * از ياران دوزخ يعنى در عداد دوزخيان و از جملهء ايشان زبدهء سخن آنست كه اگر ما استماع انذار ايشان ميكرديم مثل استماع طالبان حق يا تعقل مىكرديم در اينباب مانند تعقل متاملات و تفكر مستبصران به عذاب دوزخ گرفتار نمىشديم و گويند كه جمع ميان عقل و سمع به جهت آنست كه مدار تكليف بر ادلهء سمعيه و عقليه است * ( فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ ) * پس اعتراف كنند به گناهان خود كه آن كفر است و تكذيب رسل در وقتى كه آن اعتراف فايده بايشان ندهد و عدم اتيان بصيغهء جمع به جهت آنست كه ذنب در اصل مصدر است زيرا كه مراد به آن كفر است * ( فَسُحْقاً ) * پس دور گرداند خداى رحمت خود را دور گردانيدنى * ( لأَصْحابِ السَّعِيرِ ) * مر ارباب جهنم را اين دو معنى دعا عليهم است و مراد اينكه روزى باد مر اصحاب سعير را از رحمت خداى عز و جل و اصل اينكلام اينست كه اسحقهم اللَّه سحقا اى ابدلهم من رحمة و تغيير به جهت اعجاز است و مبالغه و تعليل و ميتواند بود كه ايراد لام جهت ارادهء اختصاص باشد و معنى اينكه هلاكت و دورى از رحمت مختص است باصحاب سعير سعيد بن جبير گفت كه سحق نام واديست در دوزخ بدانكه آيه مبطل قول مجبره است زيرا كه اگر كفر و ذنب بىاختيار ايشان ميبود به اين معترف نميشدند بلكه مىگفتند ما را در آن اختيارى نبوده و به آن ملجأ و مجبر بوديم و بعد از ذكر وعيد بيان وعد مىفرمايد بقوله * ( إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ ) * بدرستى كه آنان كه مىترسند * ( رَبَّهُمْ ) * از عذاب پروردگار خود باجتناب از معصيت و ارتكاب طاعات * ( بِالْغَيْبِ ) * در حالتى كه آن متلبس است بغيب يعنى از ايشان غايبست و مغاين ايشان نيست يا آنكه ايشان غايباند از عذاب و مشاهدهء آن نمىكنند يا آنكه پنهانند از نظر مردمان يعنى در غايبانه مرتكب قبايح نميشوند و ترك واجب نميكنند يا آثار خوف را از خلق پوشيده مىدارند و در خلوت بگريه و ناله مشغول ميشوند تا از ريا و سمعت محفوظ باشند و باخلاص مقرون و در عين المعانى آورده كه مراد از غيب دلست كه پوشيده است از مردمان و هويدا و پيداست نزد داناى آشكار و نهان يعنى كسانى كه بدل ترسكار باشند * ( لَهُمْ مَغْفِرَةٌ ) * مر ايشانراست آمرزش گناهان * ( وَأَجْرٌ كَبِيرٌ ) * و مزد بزرگ كه لذات حطيمهء اينجهان در مقابل آن در نهايت حقارت باشد مراد نعيم جنانست و روضهء رضوان و گفته‌اند كه اجر كبير ايمنى است از شدايد و مكاره يعنى مزد ترسندگان امانست از هر چه مىترسند آورده اند